# thiên sứ của Đức Giê-hô-va

Ý nghĩa khả thi: 1) “thiên sứ đại diện cho Đức Giê-hô-va”, hoặc 2) “sứ giả phục vụ cho Đức Giê-hô-va”, hoặc 3) nó có thể chỉ về chính Đức Giê-hô-va, khi Ngài nói chuyện với con người mà Ngài trông giống như một thiên sứ. Một trong hai nghĩa nầy sẽ giải thích tại sao thiên sứ lại xưng là “Ta” như thể chính Đức Giê-hô-va đang phán.

# từ Ghinh-ganh đi lên Bô-kim

"rời khỏi Ghinh-ganh và đi đến Bô-kim”

# Bô-kim

Đây là điều dân Y-sơ-ra-ên đặt tên cho nơi này trong 2:5 sau khi vị thiên sứ đó quở trách dân sự. “Bô-kim” có nghĩa là “than khóc” (Xem: [[rc://vi/ta/man/translate/translate-names]])

# và phán

Người đọc ngầm hiểu rằng thiên sứ của Đức Giê-hô-va đang phán với dân Y-sơ-ra-ên. Tham khảo cách dịch: “và phán với dân Y-sơ-ra-ên” (Xem: [[rc://vi/ta/man/translate/figs-ellipsis]])

# đem các con lên từ Ai Cập

"dân các con ra khỏi Ai Cập”

# tổ phụ các con

"tổ tiên các con” hoặc “cha ông các con”

# phá vỡ giao ước của Ta với các con

Đây là một cách diễn đạt. Tham khảo cách dịch: “quên làm những điều mà Ta đã hứa sẽ làm cho các con” (Xem: [[rc://vi/ta/man/translate/figs-idiom]])

# các con đã không nghe tiếng Ta

Ở đây, "tiếng” tượng trưng cho những điều mà Đức Giê-hô-va đã phán. Tham khảo cách dịch: “các con đã không vâng theo những mạng lệnh của Ta” (Xem: [[rc://vi/ta/man/translate/figs-metonymy]])

# Con đã làm điều gì vậy?

Đức Giê-hô-va đã đưa ra câu hỏi này để khiến dân Y-sơ-ra-ên nhận ra rằng họ đã không vâng lời Đức Giê-hô-va và sẽ phải chịu khổ vì điều đó. Tham khảo cách dịch: “Các con đã làm điều tồi tệ” (Xem: [[rc://vi/ta/man/translate/figs-rquestion]])

