# Musa

Musa annabi ne da kuma shugaban mutanen Isra'ila na fiye da shekaru arbain.
lokacin da Musa yake jariri iyayen sa suka sa shi a cikin kwando a cikin zaborin kogin Nile domin su boye shi da ga fir'auna na ƙasar Masar.ƴar'uwan Musa Miryam ita ce ta ke lura da shi a can.Musa ya tsira da ran sa lokacin da ɗiyar fir'auna ta samo shi ta kuma ɗauke shi ta kai shi cikin fadar sarki domin ta rene shi a matsayin ɗan ta
Allah ya zabi Musa domin ya kubutar da Isra'ilawa daga kangin bauta ta ƙasar Masar ya kuma kai su ƙasa mai tsarki.
Bayan Isra'ilawa sun kubuce daga ƙasar Masar kuma bayan su na ta yawo a cikin jeji,Ubangiji ya ba wa Musa allo na duwatsu biyu wanda aka rubuta dokoki goma a kan su
kusa da ƙarshen rayuwar sa.Musa ya ga ƙasar alƙawari,amma bai shi ga cikin ta ba domin rashin biyayya ga Allah.

## Duba kuma:

Miriyam
ƙasar alƙawari
Dokoki goma

# Keɓewa, keɓeɓɓe

wannan kalma "keɓewa" ya na nufin shafa ko kwara mai a kan mutum ko wani abu.wani lokaci ana garwaya turaren kamshi,domin ba da sheƙi mai daɗi,na turare.wannan kalman ana iya anfani da shi a yanayi na kwatanci ga Ruhu mai tsarki ya zaba ko ya sabko a kan wani.
A cikin tsohon alƙawari,firistoci da sarakuna da annabawa su ne ake shafewa da mai domin a keɓe su domin yin wani hidima ga Allah.
abubuwa kamar bagadi da kuma rufar sujada,su ma ana shafe su da mai domin a nuna an keɓe su domin yi wa Allah sujada da kuma domin daukakar Ubangiji.
A cikin Sabon Alƙawari an rubuta sau biyu cewa mace ta shafe yesu da mai domin ÿa warƙar da ita.
Sabon Alƙawari ya bayyana sau biyu mace ta shafe shi da mai mai-kamshi,wanda ke nuna halin sujada.A wani lokaci yesu ya furta ya ce ta haka ta na shirya shi ne domin ranar bizinan sa.
Bayan yesu ya mutu,abokan sa sun shirya gawar sa domin bizinewa ta shafe jikin sa da mai da kuma kayan kamshi.
wannan sunan "Al'masihu"(yahudanci) da kuma "kristi"(helenanci) ya na nufin "shafeffe".
Yesu al'masihu shi ne wanda ya ke zaɓaɓɓe da kuma annabi,babban firist da kuma sarki.
Shawara a kan yadda za a juya
ya danganta ga ma'anar,kalman "shafe"ana iya juya shi "kwara mai a kan" ko "zuba mai a kan" ko "kwara mai mai- ƙamshi a kan".

## Duba kuma:

tsarkakewa

# Mai

Mai ya na da kauri,abu ruwa ruwa mai haske da ake samu daga ƴa'ƴan itatuwa.A lokacin littafi mai tsarki mai ana samun ta ne daga itacen olifs.
mai  na olifs ana anfani da ita ce domin girki,shafewa,haɗaya,yin fitila,da kuma magani.
a zamanin ḍa,mai na olifs ya na da tsada sosai kuma duk wanda ya mallaki mai na olifs ana kwatanta shi da dukiya.
ka tabbata ka juya wannan kalmomin da nufin nuna mai da ake anfani da ita domin girki ba mai na motar hawa ba.Wasu yarururka suna da kalmomi iri iri da suke nu na mai.

## Duba kuma:

Olif
Haɗaya,baiko

# Jini

Kalman "Jini" ya na nufin abu ja ruwa-ruwa wanda ke fitowa daga fatar jikin mutum idan an sami rauni.Jini ya na bada abubuwan rai ga mutum da jikinsa gaba ɗaya.
Jini na nuna rai,kuma idan an zubar da ita,ta na nuna karewar rai ko mutuwa.
idan mutane sun miƙa haɗaya ga Allah,su kan kashe dabbar, su kuma zuba jinin akan dabbar a kan bagadi.wannan ya na nuna haɗayar ta ran dabbar domin biyan zunbubai na mutane.
Ta wurin mutuwar sa akan giciye,jinin Yesu ya nuna tsarkake mutane daga zunuban su ya kuma biya hukumci da ya kamata a yi wa mutane domin zunuban su.
Furcin nan "nama da jini" ya na nufin yan adam.
Furcin nan "nama na da jini na" ya na nufin mutane ƴan'uwa ta jini.
Shawara domin Juya wa
ana iya juya wannan da kalman da yake nufin jini a cikin yaren da ake juyawa.
furcin nan "nama da jini" ana iya juya shi ya zama "mutane" ko "ƴan adam".
ya danganta ga ma'anar,furcin nan "nama na da jini na" ana iya juya shi kamar haka "iyali na" ko "ƴan'uwa na" ko "mutane na".
Idan akwai furci a yaren da ake juya wa wanda ake anfani da wannan maanar, ana iya juya wannan furcin haka "nama da jini".

## Duba kuma:

nama

# Bagadi

Bagadi gini ne wanda aka ɗaga wanda Isra'ilawa suke ƙona dabbobi da hatsi domin baiko ga Allah.
A zamanin littafi mai tsarki,ana yin bagadi cikin sauki da laka ko jerin duwatsu wanda aka shirya ya zama kamar ǧado.
ana yin wasu akwatuna ta musamman da katako shirye da karfe akai na gol,tagulla da azurfa.
wasu mutane da ke zama kusa da Isra'ilawa su ma suna yin bagadi domin bautar allolin su.

## Duba Kuma:

Bagadin turare
allolin karya,allolin wasu kasa,allah,alloli mata
baikon hatsi

# Keɓewa

Kalman nan "keɓewa" yana nufin a ware daga wani abu domin yin wani muhimmin aiki.
'Ya'yan Isra'ila an keɓe su domin yin hidima ga Allah.
Ruhu mai tsarki ya umarce krista a Antakiya su keɓe Bulus da Barnabas domin aikin da ubangiji ya ke buƙatar su su yi
mai bi wanda aka"keɓe" domin hidimar Allah an "mika" shi ne domin cika nufin Allah.
wata ma'anar kalman nan "tsarki" ita ce domin keɓewa ga Allah da kuma fita daga hanyar zunubi ta duniya.
kalman nan "tsarkake" ya na nufin a keɓe mutum domin aikin Allah.
Shawara domin juya wa
hanyoyin juya "keɓewa" na iya zama,"zaɓe ta musamman" ko "warewa daga cikin su" ko "ajiyewa domin aiki ta musamman"
a "keɓe" ana iya juya wa haka "a ware"

## Duba kuma:

tsarki, tsarkakewa
yin tsarki, tabatar da tsarki
zaɓa, zaɓaɓɓe

# Haruna

Haruna shine wan Musa.Allah ya zabi Haruna ya zama babban firist na farko a mutanen Isra'ila.
Haruna ya taimaka wa Musa domin yin magana da fir'auna saboda ya sa ki mutanen sa Israila su tafi.
Yayin da Israilawa suke tafiya cikin jeji,Haruna yayi zunubi ta wurin yin gunki domin mutane su yi masa sujada.
Allah kuma ya zabi Haruna da ƴa'ƴansa na zuriyarsa domin su zama firistoci(../kt/priest.md)firistoci domin mutanen Isra'ila.

## Duba kuma:

firist,firistoci
Musa
Isra'ila,Isra'ilawa,kasar Isra'ila

# Riga, Riguna

Idan ana anfani da ita ta misali a cikin littafi mai tsarki,"sanya riga" ya na nufin cika ko zuba wani abu.sa "riga" ya na nufin ga mutum ya na iya zama da wata hali.
kamar yadda ake sa riga a waje kowa ya gani haka ne idan "ka sa" wata hali ana iya gani da wuri."ka sanya wa kanka halin kirki" yana nufin ka nuna halin ka na kirki domin kowa ya gani.
ka "sami" iko daga sama ya na nufin an ba ka iko
wannan furcin ana anfani da ita ce domin fadar abinda ba shi da kyau wato "ka sha kunya" ko "ka sha azaba"
Shawara domin juya wa
idan ya yiwu a bar kalman yadda yake"sa wa kanka abin".wata hanyar juya wa ya na iya zama "ka sa" idan ya na nufin sa riga
idan bai bada ma'anar ba wasu hanyar juya "ya sa" ya na iya zama "nuna" ko "kasancewa da"
furcin nan "ka sanya wa kanka" ana iya juya shi haka "ka rufe kanka da" ko "ka nuna hali da ya zama"

# Ɗa,ɗan

furcin nan "ɗa"ya na nufin ɗa namiji yaro ko namiji babba mai dangantaka da iyayensa.Yana iya zama zuri'a ta namiji ko ɗan riko.
"ɗa" ana yawan anfani da shi ne a cikin littafi mai tsarki domin nuna zuri'a namiji kamar jika ko tattaɓa kunne maza.
kalman nan "ɗa" ana iya anfani da shi a hanyar sauƙi zuwa ga yaro ko namiji babba.
wani lokaci "ƴaƴan Allah" ana anfani da shi a cikin sabon alkawari ga masu bin yesu kristi.
Allah ya kira Isra'ila ɗansa "ɗan fari".Wannan ya na nufin zaben Allah a kan kasar Isra'ila su zama mutanen sa muhimmai.Ta wurin su ne Allah zai aiko da saƙon fansa da ceto.Da kuma ta haka dukkan sauran mutane su zama ƴa'ƴan Allah na ruhu.
Furcin nan "ƴa'ƴan" kusan kullum ya na da ma'ana ta misali,"kasancewa da halayen".Misalai su na kamar haka,"ƴa'ƴan haske" "ƴa'ƴan rashin biyayya" "ɗan salama" da kuma "ɗan tsawa".
furcin nan "ɗan" ana iya anfani da shi domin nuna ko wanene ubansa.Ana anfani da wannan a jerin zuri'a da wurare.
Yin anfani da "ɗan"domin ba da suna ga uban ya na taimaka wa wajen kawo banbanci na mutane da ke da suna iri ɗaya misali "Azariya dan Zadok" da kuma Azariya dan Nathan" 1 Sarakuna 4,da "Azariya,dan Amaziya a 2 Sarakuna 15 maza ne daban da ban.
Shawara domin Juya wa
bisa ga yawan kalmomin nan yana da kyau ka juya shi haka "ɗa" ta wurin yin anfani da yadda yaren su ke kiran ɗa.
idan za a juya kalman "ɗan Allah",sai ayi  anfani da sunan da yaren suke anfani da shi domin juya kalman nan "ɗa".
idan za a yi anfani da zuri'a fiye da ɗa,kalman nan "zuri'a" idan ana nufin Yesu shi zuri'ar Dauda" ko cikin jerin zuri'a inda wani lokaci "ɗa"ya na nufin dangi namiji amma ba ɗa na haifuwa ba.
wani lokaci "ƴa'ƴa" ana iya juya su kamar "yara",idan dukkan maza da mata ne ake kiran su.Misali,"ƴa'ƴan Allah".ana iya juya su "ƴa'ƴan Allah"da shike wannan furcin ya ƙunshi ƴammata da Mata.
Wannan furcin na, misali "ƴa'ƴan" ana iya juya wa a ce "wani wanda ya ke da halayen" ko " wani wanda yake" ko "wani wanda yana da shi" ko "wanda ya ke yi kamar"

## Duba kuma:

Azaraya
zuri'a zuri'ar da ka fito
kaka,kakanni,iyayenku na dă
ɗan fari
ɗan Allah,ɗan,ɗa
ya'yan Allah
